نەریتی نەورۆز: کورد چۆن جەژنی سەری ساڵ دەگێڕێت

نەریتی نەورۆز یەکێکە لە زیندووترین و بەپێزترین کاتەکانی ساڵ بۆ ملیۆنان کورد لە سەرانسەری جیهاندا. نەورۆز کە ساڵانە لە ٢١ی ئازاردا دەگێڕدرێت، هاوكاتە لەگەڵ یەکسانبوونی بەهارە، و وەک هێمایەک بۆ دووبارە لەدایکبوونەوە، هیوا و دەستپێکی نوێ سەیر دەکرێت کاتێک سروشت لە خەو هەڵدەستێتەوە.

چی لەناو ئاهەنگە گەورەکانی کۆمەڵگەدا گەورە بووبیت یان دەتەوێت دووبارە لەگەڵ ڕەگ و ڕیشەی کلتوریی خۆتدا بپەیوەست بێتەوە، تێگەیشتن لە نەریتە دەوڵەمەندەکانی نەورۆز یارمەتیدەرە بۆ بەستنەوەی قووڵت لەگەڵ کەلەپووری کوردیدا. لە ئاگڕی گەشاوەوە تا جلوبەرگی ڕەنگاوڕەنگی نەریتی، ئەم جەژنە کاتێکە کە خێزان و هاوڕێیان لە خۆشییەکی هاوبەشدا کۆدەبنەوە.

ئەفسانەی کاوەی ئاسنگەر

لە ناوەندی نەورۆزدا چیرۆکی دێرینی کاوەی ئاسنگەر هەیە، چیرۆکێک کە بەرەو بەرهەم دەستاو دەستی کردووە. بەپێی فۆلکلۆری کوردی، کاوە ڕووبەڕووی زۆردارێکی دڵڕەق بەناوی زوحاک بووەوە کە تاریکی و نەهامەتی بۆ زەوی هێنابێت. لە ڕۆژی یەکسانبوونی بەهارەدا، کاوە بەسەر حاکمدا سەرکەوت و ئاگرێکی گەورەی لەسەر لووتکەی چیاکان داگیرساند بۆ ئەوەی مزگێنی سەرکەوتن و ئازادی بە خەڵک بدات. ئەمڕۆ، داگیرساندنی ئاگر وەک هێمایەکی بەهێزی سەرکەوتن بەسەر نەهامەتیدا، ڕووناکی بەسەر تاریکیدا و پێشوازی لە وەرزێکی نوێی گەش دەمێنێتەوە.

ئاگری نەورۆز، هەڵپەڕکێ و جلی کوردی

ناوەندی فیزیایی هەر ئاهەنگێکی نەورۆز ئاگرەکەیە. لە ئێوارەی نەورۆزدا (٢٠ی ئازار)، کۆمەڵگاکان لە گۆڕەپانی گوندەکان، پاركەكان، یان داوێنی چیاکان کۆدەبنەوە بۆ داگیرساندنی ئاگری گەورە. خەڵک زۆرجار بەسەر ئاگرە بچووکەکاندا باز دەدەن یان دەست لەناو دەست بە بازنەی گەورە لە دەوروبەری ئاگرەکەدا دەوەستن، کە نوێنەرایەتی پاکبوونەوە، زیندەیی و یەکێتی دەکات.

مۆسیقا و هەڵپەڕکێی بازنەیی (گۆڤەند یان دیلان) خێرا کەشوهەوای ئێوارە پڕ دەکەنەوە. هەڵپەڕکێکاران پەنجە گچکە یان شانی یەکتر دەگرن، بە ڕیتمێک لەگەڵ دەنگی دەف، زڕنا و ساز دەجوڵێنەوە. هەمووان جوانترین جلی کوردی دەپۆشن—ژنانی جلی نەخشێنراوی سەرسوڕهێنەر بە زێڕ و زێوەوە دەپۆشن، لەکاتێکدا پیاوان کەوا و پانتۆڵ بە پشتێنەی چنراوەوە (پشتێن) دەپۆشن. ئەگەر ئامادەکاری بۆ ئاهەنگە وەرزییەکان یان بۆنە خێزانییەکانی داهاتوو دەکەیت، گەڕان لە نەریتەکانی زماوەندی کوردی نیشان دەدات کە چۆن ئەم جلوبەرگە نەریتییانە ڕۆڵێکی سەرەکی لە هەر ئاهەنگێکی گەورەدا دەگێڕن.

سەیرانی بەهارە و تاموچێژی چێشتخانە

کاتێک خۆر لە ٢١ی ئازاردا هەڵدێت، ئاهەنگەکە بەرەو سروشت دەپەڕێتەوە. خێزانەکان و هەموو گەڕەکەکان سەبەتەی سەیرانی دەوڵەمەند کەلوپەل دەکەن و بەرەو گردە سەوزەکان، لێواری ڕووبارەکان و کێڵگەکانی دەشتایی دەکەونەڕێ. بەسەربردنی ڕۆژەکە لە هەوای کراوەدا بە ڕاستەقینەترین ڕێگە بۆ ئاهەنگێڕانی نەورۆز دادەنرێت، لە دەوروبەری گوڵە گەشاوەکان و سەوزایی زەقدا.

خۆراک ڕۆڵێکی ناوەندی لە کۆکردنەوەی خەڵکدا دەگێڕێت لەم گەشتانەدا. خواردنە باوەکان بریتیین لە برنجی بۆندار، پەڕەی مێوکی پڕکراو (یاپراخ)، خواردنە برژاوەکان، سەوزە تازەکانی بەهار، و شیرینی ماڵەوە. گەڕان لە نەریتەکانی چێشتخانەی کوردی لە کاتی نەورۆزدا دەرفەتێکی سەرنجڕاکێش پێشکەش دەکات بۆ بڵاوکردنەوەی ڕەچەتە ڕەسەنەکان لەگەڵ خۆشەویستاندا و گواستنەوەی کەلەپووری خێزانی لە ڕێگەی خواردنی هاوبەشەوە.

نەورۆز چۆن لە سەرانسەری جیهان و لە ڕوەنددا دەگێڕدرێت

لە کاتێکدا گوندەکان بە ئاگری چیاکان لە کاتی نەورۆزدا ڕووناک دەبنەوە، ئەو کوردانەی لە سەرانسەری ئەوروپا، ئەمریکای باکوور، ئوسترالیا و زیاتریش دەژین بە هەمان جۆش و خرۆشەوە ئاهەنگ دەگێڕن. لە کۆمەڵگە کۆچبەرەکاندا، کۆمەڵەی کلتوری کۆنسێرتی زیندوو، ئاهەنگی گەورەی پارکەکان و ئاهەنگی ناو هۆڵەکان بە بەشداری مۆسیقای نەریتی ڕێکدەخەن.

ئەم کۆبوونەوانە وەک پردی کلتوری گرنگ خزمەت دەکەن، کە ڕێگە بە نەوە گەنجەکان دەدات کە لە دەرەوەی وڵات لەدایکبوون نەریتە ڕەسەنەکان لە نزیکەوە ئەزموون بکەن. ڕێک وەک ڕووداوەکانی بەهار وەک ڕۆژی خدر ئەلیاس، نەورۆز لە ڕوەنددا کاتێکی گونجاوە بۆ ناسینی هاوڕێی نوێ، دروستکردنی پەیوەندی کۆمەڵایەتی و بەشداریکردنی شانازی کلتوری لە ژینگەی مۆدێرندا.

پرسیارە باوەکان

نەورۆز کەی دەگێڕدرێت؟

نەورۆز ساڵانە لە ٢١ی ئازاردا دەگێڕدرێت، کە هاوكاتە لەگەڵ یەکسانبوونی بەهارە. ئاهەنگەکان زۆرجار لە ئێوارەی ٢٠ی ئازاردا بە داگیرساندنی ئاگری نەورۆز دەست پێدەکەن.

خەڵک لە کاتی نەورۆزدا چی دەپۆشن؟

بەشداربووانی ئاهەنگەکە جلی نەریتی کوردی دەپۆشن کە بە جلی کوردی ناسراوە. ژنان جلی ڕەنگاوڕەنگ و ڕازێنراوە دەپۆشن، لەکاتێکدا پیاوان کەوا و پانتۆڵی نەریتی بە پشتێنەی چنراوەوە دەپۆشن، کە ڕەنگدانەوەی دەستڕەنگینی دەوڵەمەندی ناوچەکەیە.

کوردانی ڕوەند چۆن جەژنی نەورۆز دەگێڕن؟

کوردانی ڕوەند سەیرانی پارک، ئاهەنگی کۆمەڵایەتی و کۆنسێرت ڕێکدەخەن. ئەم ڕووداوانە خەڵک کۆدەکەنەوە بۆ هەڵپەڕکێ، خواردنی خواردنی نەریتی، و بەهێزترکردنی کەلەپووری کلتوری لە نێوان نەوەکاندا.

لەگەڵ Memuzin پەیوەست ببه و ئاهەنگ بپۆشە

نەورۆز لە کۆتاییدا وەرزێکی پەیوەندی، نوێبوونەوە و هیوایە. دەرفەتێکی جوان پێشکەش دەکات بۆ تێڕامان لە بەها هاوبەشەکان و دروستکردنی پەیوەندی مانادار لەگەڵ ئەو کەسانەی ڕێز لە هەمان کەلەپوور دەگرن.

لە Memuzin، ئێمە بڕوامان وایە یارمەتی سەڵتە کوردەکان لە سەرانسەری جیهاندا بدەین بۆ دۆزینەوەی پەیوەندی ڕەسەن کە ڕەگی لە کلتور و تێگەیشتنی هاوبەشدا هەبێت. زیاتر بزانە دەربارەی Memuzin ئەمرۆ و شوێنێکی گەرموگوڕ بدۆزەرەوە بۆ ناسینی کەسێکی تایبەت لەم بەهارەدا.