Skip to main content
Log in

Cilên המסורתי yên Kurdî: Kiras û Fîstan, Şal û Şapik

Memuzin Team · · 6 min read

Cilên המסורתי yên Kurdî: Kiras û Fîstan, Şal û Şapik

Cilên kurdî yên resen ji bo jinan kiras û fîstan û ji bo mêran jî tîpên wekî şal û şapik an rank û çoxe dihewînin. Ev cilên ku di cejn û şahiyên mezin ên wekî dawet û Newrozê de tên lixwekirin, bi qumaşên xwe yên taybet, birîna herêmî û şala kemberê ku jê re piştên tê gotin tên nasîn.

Xalên sereke

  • Jin kiras û fîstan li xwe dikin, ku ji kirasê jêrîn ê dirêj û fîstanê xemilandî ê serî pêk tê.
  • Mêr cilên dirûtî yên ji qumaşê çêkirî li xwe dikin: şal û şapik li Behdînan û Hekariyê, an rank û çoxe li herêmên soranî.
  • Pişta qumaşî ku wekî piştên tê zanîn, pantolona mêran digire û avahiyek praktîkî dide cilan.
  • Mêvan û hevpar tên teşvîqkirin ku di dawetên kurdî û cejna Newrozê de cilên resen li xwe bikin.
  • Têkiliyên kûr çêbike: Li ser kurdish chat rasterast bi peywendiyên nû re biaxive.

Cilên Jinan: Kiras û Fîstan

Cilên jinan li Kurdistanê bi rengên geş, qumaşên qat-qat û xemilandina zirav têne diyarkirin. Beşa bingehîn a vê cilê ji du perçeyên sereke pêk tê: kiras û fîstan. Kiras kirasekî sivik û dirêj e ku li jêr tê lixwekirin û bi gelemperî ji qumaşekî nerm e. Milên wî dirêj in û bi quncikên tûj ku jê re xiftan an şeltek tê gotin diqedin. Ev dûvên milan di dema govend û şahiyan de li dor zendikan tên pêçan an jî li pişta xwe tên girêdan.

Li ser kiras, jin fîstan li xwe dikin ku kaskek xemilandî ye. Fîstan pir caran ji qumaşên hêja yên wekî kadîn, hevrîşim an qumaşên bi mircan hatine çêkirin tê çêkirin. Li gorî herêmê, jin êlekek kurte ya kadîn (êlek) an jî çakêtek dirêj (kurtik) li ser fîstan zêde dikin. Kemberek ji metal an xemilandî (kemer) li piştê tê girêdan. Şêwaz li herêman diguherin; wekî nimûne, fîstanên li herêmên Urmiye û Wanê pir caran têlên zêrîn ên girantir hene, di dema ku cilên li Silêmaniyê qatên hevrîşimê yên siviktir nîşan didin.

Cilên Mêran: Şal û Şapik û Rank û Çoxe

Cilên mêran birêkûpêk, praktîkî ne û ji qumaşên ji hirî an pembû hatine çêkirin hene. Li herêmên bakur ên wekî Behdînan û Hekariyê, mêr şal û şapik li xwe dikin. Ev tîp ji pantolonek fireh (şal) ku li dora lingan teng dibe û çakêtek kurt ê hevrêz (şapik) ku li ser kirasekî sade tê lixwekirin pêk tê.

Li herêmên soranîaxêv ên wekî Hewlêr, Silêmanî û Hewramanê, mêr rank û çoxe (ڕانک و چۆغە) li xwe dikin. Her çend di xuyaniyê de dişibiya şal û şapik be jî, rank (pantolon) û çoxe (çakêt) birîna herêmî ya taybet hene, wekî qatên taybet ên li ser ranan û qeraxa çakêtê ya girêdayî. Her du şêwaz jî li piştê bi piştên têne girtin, ku şalek dirêj a qumaşî ye ku bi hişkî li dora navberê tê pêçan. Ev şal pişta jêrîn diparêze û pantolon di dema meş û govenda dirêj de digire.

Cilên Resen Kengê Tên Lixwekirin

Cilên resen parçeyek bingehîn a civînên kulturî ne. Du boneyên sereke yên ji bo lixwekirina van cilan dawet û Newroz (Cejna Neteweyî ya Kurdî ku di adarê de tê pîrozkirin) ne. Di şahiyan de, beşdar dibin rêz da ku govenda resen bêne girtin. Damanên fireh ên fîstan û avahiya piştên muwazene û tevgerê didin govendgeran.

Eger tu beşdarî şahiyekê bibî, fêrbûna li ser kevneşopiyên daweta kurdî alîkariya te dike ku tu di herikîna êvarê bîgeyî. Bi heman awayî, beşdarbûna di pîrozbaziyên Newrozê yên biharê de derfetek mezin dide ku tu ligel endamên civakê cilên resen li xwe bikî.

Rêgez ji bo Mêvan û Hevparên ku di Kulturê de Nû ne

Eger tu wek mêvan an bi hevparê xwe re beşdarî çalakiye kurdî bibî, lixwekirina cilên resen wekî nîşana germî û rêzê tê dîtin. Malbatên kurd ji hewldana fêrbûna edetên wan hez dikin. Va ne hin gavan di hilbijartina cil û bergên te de:

  1. Pirsiyariya şîretan bike: Ji bo tercîhên herêmî bi mazûvan an hevparê xwe re bişêwire. Terziyek (terzî) dikare pîvandanên te bigire da ku cilên tam li te bên.
  2. Rehetiyê bide pêş: Bawer bibe ku piştên an kembera te ewle ye lê ji bo govendgirtina çend seatan têra xwe rehet e.
  3. Cilan li gorî boneyê hilbijêre: Dawet hewcedarî nexşên geş û xemilandinan ne, lê geştên derve yên piştî nîro dikarin setên pembû yên siviktir bixwazin.

Têkilîdanîna bi kesekî re ku ji koka te ya kulturî fam dike, beşdarbûna van bûyeran hê xorttir dike. Li ser Memuzin, ku platformeke hevdîtinê ye ji bo celatên kurd ên li seranserê cîhanê hate çêkirin, tu dikarî mirovên ku nirxên te parve dikin bibînî. Tu dikarî profîlan bibînî, li gorî zarava an cihê wan parzûn bikî, û bêyî ku li benda hevgirtinekê brawestî di kurdish chat de dest bi peywendiyê bikî.

Pirsên Pir Tên Pirsîn (FAQ)

Cudahiya di navbera şal û şapik û rank û çoxe de çi ye?

Şal û şapik behsa tîpa resen dike ku bi piranî li herêmên bakur ên Kurdistanê yên wekî Behdînan û Hekariyê tê lixwekirin, ku pantolonek fireh û çakêtek kurt heye. Rank û çoxe (ڕانک و چۆغە) şêwaza cil e ku li herêmên soranîaxêv ên wekî Silêmanî û Hewlêrê tê lixwekirin, ku bi qat û qeraxên çakêtê yên taybet tê birîn. Her du tîp jî şalek qumaşî ya waistê ku jê re piştên tê gotin bi kar tînin.

Anku mêvanên ne-kurd dikarin cilên resen li dawetan li xwe bikin?

Belê, mêvanên ne-kurd bi xêr hatine ku di dawet û pîrozbaziyên cejnan de cilên resen li xwe bikin. Mazûvanên kurd mêvanên ku kiras û fîstan an jî tîpeke resen li xwe dikin wekî nîşana rêzgirtina rastîn ji bo kulturê dibînin. Eger tu di şêwazê de nediyar bî, ji mazûvan an hevparê xwe şîretan bixwaze.

Piştên çi ye û çawa tê lixwekirin?

Piştên şalek qumaşî ya fireh û dirêj e ku çend caran li dora navberê mêr li ser pantolon û çakêtê wî tê pêçan. Ew pantolon di cih de digire û di dema govendê de pişta jêrîn piştgirî dike. Li hin herêman, şalên xemilandî yên piştê ji hêla jinan ve jî li ser fîstan tên girêdan.

Ez dikarim li ku cilên resen ên kurdî li gorî xwe biderzînim?

Piraniya mirovan qumaş li bazarên herêmî an ji firoşkarên serhêl dikirin û tînin ba terziyekî kurdî yê pispor (terzî). Terzî cil û bergan li gorî pîvanên navber, sîng û bilindiya te ya rast birîn dike da ku di dema govendê de azadiya tevgerê misoger bike.

Encam

Cilên kurdî yên resen nûneriya mîras, huner û nasnameya herêmî dikin. Çi tu fîstanek kadîn li xwe bikî çi jî rank û çoxeyek birîner, lixwekirina cilên resen te bi kevneşopiyên civakê re girêdide. Eger tu dixwazî bi celatên kurd re hevdîtinê bikî ku qîmetê didin kulturê, îro beşdarî Memuzin bibe bi serdana /login.

More from the blog